Chu v¨n biªn
Gi¸o viªn ch­¬ng tr×nh bæ trî kiÕn thøc vËt lÝ 12
Kªnh vtv2 − ®µi truyÒn h×nh viÖt nam

CHINH PHUÏC CAÂU HOÛI
LYÙ THUYEÁT & KYÕ THUAÄT
GIAÛI NHANH HIEÄN ÑAÏI
THEO CAÁU TRUÙC ÑEÀ THI MÔÙI NHAÁT CUÛA BOÄ GD & ÑT

(PHIEÂN BAÛN MÔÙI NHAÁT)
∗ Daønh cho hoïc sinh 12 naâng cao kieán thöùc thi THPT Quoác gia
∗ Tra cöùu nhanh caâu hoûi lyù thuyeát vaø baøi taäp

NHAØ XUAÁT BAÛN ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA HAØ NOÄI

Phần 1. TUYỂN CHỌN CÁC CÂU TRẮC NGHIỆM ĐỀ THI VẬT LÍ
Chương 1:

Dao động cơ học......................................................................... 3

Chương 2:

Sóng cơ học .............................................................................. 47

Chương 3:

Điện xoay chiều ....................................................................... 72

Chương 4:

Dao động và sóng điện từ .................................................... 130

Chương 5:

Sóng ánh sáng......................................................................... 170

Chương 6:

Lượng tử ánh sáng ................................................................ 219

Chương 7:

Hạt nhân nguyên tử .............................................................. 259

Phần 2. HƯỚNG DẪN GIẢI NHANH MỘT SỐ ĐỀ THI VẬT LÍ ........... 304
Phần 3. TRA CỨU NHANH CÁC PHƯƠNG PHÁP GIẢI
CÁC DẠNG TOÁN
1: Dao động cơ học ......................................................................................... 392
2: Sóng cơ học ................................................................................................. 477
3: Dòng điện xoay chiều ................................................................................ 520
4: Dao động điện từ ....................................................................................... 596
5: Sóng ánh sáng ............................................................................................. 616
6: Lượng tử ánh sáng ....................................................................................... 642
7: Hạt nhân nguyên tử .................................................................................... 658

Chu Văn Biên

Hướng ôn Lý thuyết Vật lý thi đại học

Chương 1. DAO ĐỘNG CƠ HỌC
A. Tóm tắt lí thuyết
I. DAO ĐỘNG ĐIỀU HÒA
+ Dao động cơ là chuyển động qua lại của vật quanh 1 vị trí cân bằng.
+ Dao động tuần hoàn là dao động mà sau những khoảng thời gian bằng nhau, trạng
thái dao động (vị trí, vận tốc,..) được lặp lại như cũ.
+ Dao động điều hòa là dao động trong đó li độ của vật là một hàm côsin (hay sin) của
thời gian.

 x A cos (ωt + ϕ )
=

x' =
−ω A sin (ωt + ϕ )
v =

v' =
−ω 2 A cos (ωt + ϕ )
a =
F =
ma =
−mω 2 A cos (ωt + ϕ )


π

Nếu x A sin (ωt + α ) thì có thể biến đổi thành
+=
x A cos  ωt + α − 
=
2

II. CON LẮC LÒ XO
1. Phương trình chuyển động của con lắc lò xo
+ Con lắc lò xo gồm một lò xo có độ cứng k, khối lượng không đáng kể, một đầu gắn
cố định, đầu kia gắn với vật nặng khối lượng m.
+ Tại thời điểm t bất kì vật có li độ x. Lực đàn hồi của lò xo F = - kx.
k
k
x = 0. Đặt : ω2 = . viết lại:
m
m
2
x”+ ω x = 0 ; nghiệm của phương trình là x = Acos(ωt+ϕ) là một hệ dao động điều
hòa.

+ Áp dụng định luật II Niutơn ta có: ma = –kx → a +

m
.
k
+ Lực gây ra dao động điều hòa luôn luôn hướng về vị trí cân bằng và được gọi là lực
kéo về hay lực hồi phục. Lực kéo về có độ lớn tỉ lệ với li độ và là lực gây ra gia tốc cho
vật dao động điều hòa.
Biểu thức tính lực kéo về: F = - kx.
2. Năng lượng của con lắc lò xo
1
1
+ Thế năng: W t = kx2 = k A2cos2(ωt + ϕ)
2
2
+ Chu kì dao động của con lắc lò xo: T = 2π

1 2 1
mv = mω2A2sin2(ωt+ϕ).
2
2
Động năng và thế năng của vật dao động điều hòa biến thiên tuần hoàn với tần số
góc ω' = 2ω, tần số f' = 2f và chu kì T' = T/2.
+ Động năng : W đ =

3

Dao động cơ học

Chương 1

+ Cơ năng: W = W t + W đ =

1
1
k A2 =
mω2A2 = hằng số.
2
2

Cơ năng của con lắc tỉ lệ với bình phương biên độ dao động.
Cơ năng của con lắc được bảo toàn nếu bỏ qua mọi ma sát.
3. Điều kiện ban đầu: sự kích thích dao động.
a. Điều kiện đầu:
A cos
=
ϕ x0
x
=
• khi t = 0 thì  (0)
 v(0)=

- Aω. sin=
ϕ v0

• Giải hệ trên ta được A và ϕ.
b. Sự kích thích dao động:
+ Đưa vật ra khỏi vị trí cân bằng đến li độ x 0 và thả nhẹ (v 0 = 0).
+ Từ vị trí cân bằng (x 0 = 0) truyền cho vật vận tốc v 0 .
+ Trong trường hợp tổng quát để kích thích cho hệ dao động ta đưa vật ra khỏi vị trí
cân bằng đến li độ x 0 và đồng thời truyền cho vật vận tốc v 0 .
III. CON LẮC ĐƠN
1. Phương trình chuyển động của con lắc đơn
+ Con lắc đơn gồm một vật nặng treo vào sợi dây không dãn, vật nặng kích thước
không đáng kể so với chiều dài sợi dây, sợi dây khối lượng không đáng kể so với khối
lượng của vật nặng.
+ Khi dao động nhỏ (sinα ≈ α (rad)), con lắc đơn dao động điều hòa với phương trình:
s = Acos(ωt + ϕ) hoặc α = α max cos(ωt + ϕ); với α =
+ Chu kỳ, tần số, tần số góc: T = 2π

l
1
; f=
2π
g

+ Lực kéo về khi biên độ góc nhỏ: F = -

s
A
; α max =
l
l

g
;ω=
l

g
.
l

mg
s
l

+ Xác định gia tốc rơi tự do nhờ con lắc đơn : g =

4π 2 l
.
T2

+ Chu kì dao động của con lắc đơn phụ thuộc độ cao, vĩ độ địa lí và nhiệt độ môi
trường.
2. Năng lượng của con lắc đơn
+ Động năng : W đ =

1 2
mv .
2

+ Thế năng: W t = mgl(1 - cosα) ≈

4

1
mglα2 (α ≤ 100 ≈ 0,17 rad, α (rad)).
2

Chu Văn Biên

+ Cơ năng: W = W t + W đ = mgl(1 - cosα max ) =

Hướng ôn Lý thuyết Vật lý thi đại học

1
mglα2 max .
2

Cơ năng của con lắc đơn được bảo toàn nếu bỏ qua ma sát.
IV. DAO ĐỘNG TẮT DẦN. DAO ĐỘNG DUY TRÌ. DAO ĐỘNG CƯỠNG BỨC.
CỘNG HƯỞNG
1. Dao động tắt dần
Khi không có ma sát, con lắc dao động điều hòa với tần số riêng. Tần số riêng
của con lắc chỉ phụ thuộc vào các đặc tính của con lắc.
Dao động có biên độ giảm dần theo thời gian gọi là dao động tắt dần. Nguyên
nhân làm tắt dần dao động là do lực ma sát và lực cản của môi trường làm tiêu hao cơ
năng của con lắc, chuyển hóa dần dần cơ năng thành nhiệt năng. Vì thế biên độ của con
lắc giảm dần và cuối cùng con lắc dừng lại.
Ứng dụng: Các thiết bị đóng cửa tự động hay giảm xóc ô tô, xe máy, … là
những ứng dụng của dao động tắt dần.
2. Dao động duy trì
Nếu ta cung cấp thêm năng lượng cho vật dao động có ma sát để bù lại sự tiêu
hao vì ma sát mà không làm thay đổi chu kì riêng của nó thì dao động kéo dài mãi và
gọi là dao động duy trì.
3. Dao động cưỡng bức
Dao động chịu tác dụng của một ngoại lực cưỡng bức tuần hoàn gọi là dao động
cưỡng bức.
Dao động cưỡng bức có biên độ không đổi và có tần số bằng tần số lực cưỡng
bức.
Biên độ của dao động cưỡng bức phụ thuộc vào biên độ của lực cưỡng bức, vào
lực cản trong hệ và vào sự chênh lệch giữa tần số cưỡng bức f và tần số riêng f o của hệ.
Biên độ của lực cưỡng bức càng lớn, lực cản càng nhỏ và sự chênh lệch giữa f và f o
càng ít thì biên độ của dao động cưỡng bức càng lớn.
* Cộng hưởng
Hiện tượng biên độ của dao động cưỡng bức tăng dần lên đến giá trị cực đại khi
tần số f của lực cưỡng bức tiến đến bằng tần số riêng f o của hệ dao động gọi là hiện
tượng cộng hưởng.
Điều kiện f = f 0 gọi là điều kiện cộng hưởng.
Đường cong biểu diễn sự phụ thuộc của biên độ vào tần số cưỡng bức gọi là đồ
thị cộng hưởng. Nó càng nhọn khi lực cản của môi trường càng nhỏ.
Tầm quan trọng của hiện tượng cộng hưởng:
Những hệ dao động như tòa nhà, cầu, bệ máy, khung xe, ... đều có tần số riêng.
Phải cẩn thận không để cho các hệ ấy chịu tác dụng của các lực cưỡng bức mạnh, có
tần số bằng tần số riêng để tránh sự cộng hưởng, gây dao động mạnh làm gãy, đổ.
5

Chương 1

Dao động cơ học

Hộp đàn của đàn ghi ta, viôlon, ... là những hộp cộng hưởng với nhiều tần số khác nhau
của dây đàn làm cho tiếng đàn nghe to, rõ.
V. TỔNG HỢP CÁC DAO ĐỘNG ĐIỀU HOÀ
1. Biểu diễn dao động điều hòa bằng véc tơ quay.
Mỗi dao đông điều hòa được biểu diễn bằng một véc tơ quay. Véc tơ này có góc
tại góc tọa độ của trục Ox, có độ dài
bằng biên độ dao động A, hợp với trục
Ox một góc ban đầu ϕ và quay đều
quanh O với vận tốc góc ω.
2. Tổng hợp các dao động điều hòa.
Phương pháp giản đồ Fre-nen:
Lần lượt vẽ hai véc tơ quay biểu diễn hai
phương trình dao động thành phần. Sau
đó vẽ véc tơ tổng hợp của hai véc tơ
trên. Véc tơ tổng là véc tơ quay biểu
diễn phương trình của dao động tổng
hợp.
+ Nếu một vật tham gia đồng thời hai dao động điều hoà cùng phương, cùng tần số với
các phương trình: x 1 = A 1 cos(ωt + ϕ 1 ) và x 2 = A 2 cos(ωt + ϕ 2 ) thì dao động tổng hợp
sẽ là: x = x 1 + x 2 = Acos(ωt + ϕ) với A và ϕ được xác định bởi:
A2 = A 1 2 + A 2 2 + 2 A 1 A 2 cos (ϕ 2 - ϕ 1 )
tanϕ =

A1 sin ϕ1 + A2 sin ϕ 2
A1 cos ϕ1 + A2 cos ϕ 2

Biên độ và pha ban đầu của dao động tổng hợp phụ thuộc vào biên độ và pha ban
đầu của các dao động thành phần.
+ Khi hai dao động thành phần cùng pha (ϕ 2 - ϕ 1 = 2kπ) thì dao động tổng hợp có biên
độ cực đại: A = A 1 + A 2
+ Khi hai dao động thành phần ngược pha (ϕ 2 - ϕ 1 ) = (2k + 1)π) thì dao động tổng hợp
có biên độ cực tiểu: A = |A 1 - A 2 |.
+ Trường hợp tổng quát: A 1 + A 2 ≥ A ≥ |A 1 - A 2 |.
B. Các câu hỏi rèn luyện kĩ năng
1. Dao động điều hòa. Con lắc lò xo. Con lắc đơn
Câu 1.Một vật nhỏ dao động điều hòa trên trục Ox theo phương trình x = Acos(ωt
+ϕ). Vận tốc của vật có biểu thức là
A. v = ωAcos (ωt +ϕ).
B. v =-ωAsin (ωt +ϕ).
D. v = ωAsin (ωt +ϕ).
C. v = - Asin (ωt +ϕ).
Hướng dẫn
Vận tốc là đạo hàm của li độ theo thời gian:
6

Chu Văn Biên

Hướng ôn Lý thuyết Vật lý thi đại học

v = x' = -ωAsin (ωt +ϕ) ⇒ Chọn B.
Câu 2.Một vật nhỏ khối lượng m dao động điều hòa trên trục Ox theo phương trình x
= Acosωt. Động năng của vật tại thời điểm t là
B. mA2ω 2 sin 2 ωt

1
mA2ω 2 cos 2 ωt
2
1
C. mA2ω 2sin 2ωt
2

A.

D. 2mA2ω 2sin 2ωt

Hướng dẫn
Động năng tính theo công thức:

mv 2 m ( −ω A sin ωt )
1
=
=
Wd =
mω 2 A2 sin 2 ωt ⇒ Chọn C.
2
2
2
Câu 3.Chọn các câu sai khi nói về chất điểm dao động điều hoà:
A. Khi chuyển động về vị trí cân bằng thì chất điểm chuyển động nhanh dần đều.
B. Khi qua vị trí cân bằng, vận tốc của chất điểm cực đại.
C. Khi vật ở vị trí biên, li độ của chất điểm có độ lớn cực đại.
D. Khi qua vị trí cân bằng, gia tốc của chất điểm bằng không.
Hướng dẫn
Khi chuyển động về vị trí cân bằng thì chất điểm chuyển động nhanh dần
(không đều).
Khi qua vị trí cân bằng, vận tốc của chất điểm v = ±ωA ⇒ Chọn A,B.
Câu 4.Đồ thị biểu diễn sự thay đổi của vận tốc theo li độ trong dao động điều hòa có
hình dạng là:
B. Đường elíp.
C. Đường parabol.
D. Đường tròn.
A. Đường hipebol.
Hướng dẫn
2

Từ công thức x 2 +

2

2

x  v 
= A2 ⇒   + 
 =1 ⇒ Đồ thị v theo x là đường
2
ω
 A ωA
v2

elip ⇒ Chọn B.
Câu 5.Đồ thị biểu diễn sự biến thiên của bình phương vận tốc theo li độ trong dao
động điều hoà có hình dạng nào sau đây?
B. Một phần đường hypebol.
A. Đường elip.
C. Đường tròn.
D. Một phần đường parabol.
Hướng dẫn
Từ công thức x 2 +

v2

ω

2

=
−ω 2 x 2 + ω 2 A2 ⇒ Đồ thị v2 theo x là một
A2 ⇒ v 2 =

phần đường parabol (-A ≤ x ≤ A) ⇒ Chọn D.
Câu 6.Khi vẽ đồ thị sự phụ thuộc vào biên độ của vận tốc cực đại của một vật dao
động điều hoà thì đồ thị là
A. một đường cong khác.
B. đường elip.
7

Dao động cơ học

Chương 1

C. đường thẳng đi qua gốc toạ độ.

D. đường parabol.
Hướng dẫn
= ωA ⇒ Đồ thị v max theo A là một đường thẳng đi qua gốc

Từ công thức v max
tọa độ ⇒ Chọn C.
Câu 7.Chọn hai phương án đúng. Khi một vật dao động điều hòa thì vectơ vận tốc
A. luôn đổi chiều khi đi qua gốc tọa độ.
B. luôn cùng chiều với chiều chuyển động.
C. luôn đổi chiều khi vật chuyển động đến vị trí biên.
D. luôn ngược chiều với vectơ gia tốc.
Hướng dẫn
Véc tơ vận tốc luôn cùng chiều với chiều chuyển động. Véc tơ vận tốc luôn đổi
chiều khi vật chuyển động đến vị trí biên ⇒ Chọn B,C.
Câu 8.Chọn các phát biểu sai. Trong dao động điều hòa của một vật
A. Li độ và vận tốc của vật luôn biến thiên điều hòa cùng tần số và ngược pha với
nhau.
B. Li độ và lực kéo về luôn biến thiên điều hòa cùng tần số và ngược pha với nhau.
C. Véc tơ gia tốc của vật luôn hướng về vị trí cân bằng.
D. Véc tơ vận tốc của vật luôn hướng về vị trí cân bằng.
Hướng dẫn
Li độ và vận tốc của vật luôn biến thiên điều hòa cùng tần số và vuông pha với
nhau.
Trong dao động điều hòa, véc tơ vận tốc của vật chỉ hướng về vị trí cân bằng khi
vật đi về VTCB ⇒ Chọn A,D.
Câu 9.Các phát biểu nào sau đây không đúng khi nói về dao động điều hoà của chất điểm?
A. Biên độ dao động của chất điểm là đại lượng không đổi.
B. Động năng của chất điểm biến đổi tuần hoàn theo thời gian.
C. Tốc độ của chất điểm tỉ lệ thuận với li độ của nó.
D. Độ lớn của hợp lực tác dụng vào chất điểm tỉ lệ nghịch với li độ của chất điểm.
Hướng dẫn
Tốc độ của chất điểm không tỉ lệ thuận với li độ của nó.
Độ lớn của hợp lực tác dụng vào chất điểm tỉ lệ thuận với li độ của chất điểm ⇒
Chọn C,D.
Câu 10.Một vật nhỏ đang dao động điều hòa dọc theo trục Ox (O là vị trí cân bằng)
với biên độ A, với chu kì T. Chọn các phương án SAI. Quãng đường mà vật đi được
trong khoảng thời gian
A. T/4 kể từ khi vật ở vị trí cân bằng là A.
B. T/4 kể từ khi vật ở vị trí mà tốc độ dao động triệt tiêu là A.
C. T/2 là 2A khi và chỉ khi vật ở vị trí cân bằng hoặc vị trí biên.
8

Chu Văn Biên

Hướng ôn Lý thuyết Vật lý thi đại học

D. T/4 không thể lớn hơn A.
Hướng dẫn
Bất kể vật xuất phát từ vị trí nào thì quãng đường mà vật đi được trong khoảng
thời gian T/2 luôn luôn là 2A.
Quãng đường tối đa và tối thiểu vật đi được trong thời T/4 lần lượt là:

∆ϕ

2 A sin= A 2 ≈ 1, 4 A
S=
max

2
2π T π 
⇒ 0,6 A < S < 1, 4 A
ϕ
.
∆
=
=

∆ϕ 
T 4 2

S min = 2 A 1 − cos
 = A 2 − 2 ≈ 0,6 A
2 



(

)

⇒ Chọn C,D.
Câu 11.Dao động điều hòa của con lắc lò xo đổi chiều khi hợp lực tác dụng lên vật
A. bằng không.
B. có độ lớn cực đại.
D. đổi chiều.
C. có độ lớn cực tiểu.
Hướng dẫn
Hợp lực tác dụng lên vật chính là lực hồi phục (lực kéo về): F = -kx.
Dao động điều hòa của con lắc lò xo đổi chiều khi vật ở vị trí biên (x = ±A), lúc
này lực hồi phục có độ lớn cực đại ⇒ Chọn B.
Câu 12.Một vật dao động điều hòa theo một trục cố định (mốc thế năng ở vị trí cân
bằng) thì:
A. Thế năng của vật cực đại khi vật ở vị trí biên.
B. Khi vật đi từ vị trí cân bằng ra biên, vận tốc và gia tốc của vật luôn cùng dấu.
C. Khi vật ở vị trí cân bằng, thế năng của vật bằng cơ năng.
D. Động năng của vật cực đại khi gia tốc của vật bằng 0.
Hướng dẫn
Thế năng của vật cực đại khi vật ở vị trí biên.
Động năng của vật cực đại khi gia tốc của vật bằng 0 ⇒ Chọn A,D.
Câu 13.Tìm các kết luận sai khi nói về dao động điều hòa của một chất điểm trên một
đoạn thẳng nào đó.
A. Trong mỗi chu kì dao động thì thời gian tốc độ của vật giảm dần bằng một nửa chu
kì dao động.
B. Lực hồi phục (hợp lực tác dụng vào vật) có độ lớn tăng dần khi tốc độ của vật giảm dần.
C. Trong một chu kì dao động có 2 lần động năng bằng một nửa cơ năng dao động.
D. Tốc độ của vật giảm dần khi vật chuyển động từ vị trí cân bằng ra phía biên.
Hướng dẫn
Trong một chu kì dao động có 4 lần động năng bằng một nửa cơ năng dao động
⇒ Chọn C.
Câu 14.Một chất điểm dao động điều hòa với chu kì T. Khoảng thời gian hai lần liên
tiếp thế năng cực đại là
A. T/2.
B. T.
C. T/4.
D. T/3.
9

Chương 1

Dao động cơ học

Hướng dẫn
Khoảng thời gian hai lần liên tiếp thế năng cực đại chính là khoảng thời gian đi
từ biên này đến biên kia và bằng T/2 ⇒ Chọn A.
Câu 15.Các phát biểu nào sau đây không đúng? Gia tốc của một vật dao động điều
hoà
A. luôn hướng về vị trí cân bằng.
B. có độ lớn tỉ lệ với độ lớn li độ của vật.
C. luôn ngược pha với vận tốc của vật.
D. có giá trị nhỏ nhất khi vật đổi chiều chuyển động.
Hướng dẫn
Gia tốc của một vật dao động điều hoà luôn vuông pha với vận tốc.
Gia tốc của một vật dao động điều hoà có giá trị nhỏ nhất (a min = -ω2A) khi vật
qua ở vị trí biên dương x = +A ⇒ Chọn C,D.
Câu 16.Trong dao động điều hoà của con lắc đơn, phát biểu nào sau đây là đúng?
A. Lực kéo về phụ thuộc vào khối lượng của vật nặng.
B. Lực kéo về phụ thuộc vào chiều dài của con lắc.
C. Tần số góc của vật phụ thuộc vào khối lượng của vật.
D. Gia tốc của vật khác 0 khi vật qua vị trí cân bằng.
Hướng dẫn
g
Lực kéo về: F =
−kx =
−mω 2 x =
−m x
l
Khi vật qua vị trí cân bằng gia tốc tiếp tuyến bằng 0 nhưng gia tốc hướng tâm
khác 0⇒ Chọn A,D.
Câu 17.Khi đưa một con lắc đơn từ xích đạo đến địa cực (lạnh đi và gia tốc trọng
trường tăng lên) thì chu kì dao động của con lắc đơn sẽ
A. tăng lên khi g tăng theo tỉ lệ lớn hơn tỉ lệ giảm nhiệt độ và ngược lại.
B. tăng lên.
C. giảm đi khi g tăng theo tỉ lệ lớn hơn tỉ lệ giảm nhiệt độ và ngược lại.
D. giảm đi.
Hướng dẫn
Chu kì tính theo T = 2π

l
vì l giảm và g tăng nên T giảm ⇒ Chọn D.
g

Câu 18.Các phát biểu nào sau đây đúng khi nói về dao động của một con lắc đơn
trong trường hợp bỏ qua lực cản?
A. Khi vật nặng ở vị trí biên, cơ năng của con lắc bằng thế năng của nó.
B. Chuyển động của con lắc từ vị trí biên về vị trí cân bằng là nhanh dần.
C. Dao động của con lắc là dao động điều hoà.
D. Khi vật nặng đi qua vị trí cân bằng thì hợp lực tác dụng lên vật bằng 0.
Hướng dẫn
10

Chu Văn Biên

Hướng ôn Lý thuyết Vật lý thi đại học

Khi vật nặng ở vị trí biên, cơ năng của con lắc bằng thế năng của nó.
Chuyển động của con lắc từ vị trí biên về vị trí cân bằng là nhanh dần.
⇒ Chọn A,B.
Câu 19.Một con lắc gồm lò xo khối lượng không đáng kể có độ cứng k, một đầu gắn
vật nhỏ có khối lượng m, đầu còn lại được treo vào một điểm cố định. Con lắc dao
động điều hòa theo phương thẳng đứng. Chu kỳ dao động của con lắc là
A.

1
2π

m
k

B.

1
2π

k
m

C. 2π

k
m

D. 2π

m
k

Hướng dẫn

m
⇒ Chọn D.
k
Câu 20.Một chất điểm dao động điều hòa trên trục Ox với chu kỳ T. Vị trí cân bằng
của chất điểm trùng với gốc tọa độ, khoảng thời gian ngắn nhất để nó đi từ vị trí có li
độ x = A đến vị trí có li độ x = A/2 là:
A. T/6
B. T/4
C. T/3
D. T/2
Hướng dẫn
Thời gian ngắn nhất đi từ x = A đến x = A/2 là T/6 ⇒ Chọn A.
Câu 21.Một vật nhỏ dao động điều hòa có biên độ A, chu kì dao động T, ở thời điểm
ban đầu t 0 = 0 vật đang ở vị trí biên. Quãng đường mà vật đi được từ thời điểm ban đầu
đến thời điểm t = T/2 là
A. A/2.
B. 2A.
C. A.
D. A/4.
Hướng dẫn
Bất kể vật xuất phát từ vị trí nào, quãng đường đi được trong thời gian T/2 luôn
luôn bằng 2A ⇒ Chọn B.
Câu 22.Một con lắc lò xo gồm viên bi nhỏ có khối lượng m và lò xo khối lượng không
đáng kể có độ cứng k, dao động điều hòa theo phương thẳng đứng tại nơi có gia tốc rơi
tự do là g. Khi viên bi ở vị trí cân bằng, lò xo dãn một đoạn ∆ . Chu kỳ dao động điều
hòa của con lắc này là
Chu kì tính theo công thức: 2π

A. 2π

g
.
∆

B. 2π

∆
.
g

C.

1 m
.
2π k

D.

1 k
.
2π m

Hướng dẫn
Chu kì tính theo công thức T = 2π

m
∆
mà k ∆ = mg nên T = 2π
k
g

⇒ Chọn B.
Câu 23.Khi nói về năng lượng của một vật dao động điều hòa, phát biểu nào sau đây
là đúng?
A. Cứ mỗi chu kì dao động của vật, có bốn thời điểm thế năng bằng động năng.
11

Chương 1

Dao động cơ học

B. Thế năng của vật đạt cực đại khi vật ở vị trí cân bằng.
C. Động năng của vật đạt cực đại khi vật ở vị trí biên.
D. Thế năng và động năng của vật biến thiên cùng tần số với tần số của li độ.
Hướng dẫn
Cứ mỗi chu kì dao động của vật, có bốn thời điểm thế năng bằng động năng ⇒
Chọn A.
Câu 24.Một vật dao động điều hòa dọc theo trục Ox với phương trình x = Asinωt. Nếu
chọn gốc tọa độ O tại vị trí cân bằng của vật thì gốc thời gian t = 0 là lúc vật
A. ở vị trí li độ cực đại thuộc phần dương của trục Ox.
B. qua vị trí cân bằng O ngược chiều dương của trục Ox.
C. ở vị trí li độ cực đại thuộc phần âm của trục Ox.
D. qua vị trí cân bằng O theo chiều dương của trục Ox.
Hướng dẫn
Viết lại phương trình dao động dưới dạng hàm cos: x = Asinωt = Acos(ωt π/2)⇒ Chọn D.
Câu 25.Cơ năng của một vật dao động điều hòa
A. tăng gấp đôi khi biên độ dao động của vật tăng gấp đôi.
B. biến thiên tuần hoàn theo thời gian với chu kỳ bằng chu kỳ dao động của vật.
C. biến thiên tuần hoàn theo thời gian với chu kỳ bằng một nửa chu kỳ dao động của
vật.
D. bằng động năng của vật khi vật tới vị trí cân bằng.
Hướng dẫn
Cơ năng của một vật dao động điều hòa bằng động năng của vật khi vật tới vị trí
cân bằng ⇒ Chọn D.
Câu 26.Một vật dao động điều hòa theo một trục cố định (mốc thế năng ở vị trí cân
bằng) thì
A. động năng của vật cực đại khi gia tốc của vật có độ lớn cực đại.
B. khi vật đi từ vị trí cân bằng ra biên, vận tốc và gia tốc của vật luôn cùng dấu.
C. khi ở vị trí cân bằng, thế năng của vật bằng cơ năng.
D. thế năng của vật cực đại khi vật ở vị trí biên.
Hướng dẫn

kx 2
Thế năng tính theo công thức: Wt = =
max ⇔ x =
± A ⇒ Chọn D.
2
Câu 27.Khi một vật dao động điều hòa thì
A. lực kéo về tác dụng lên vật có độ lớn cực đại khi vật ở vị trí cân bằng.
B. gia tốc của vật có độ lớn cực đại khi vật ở vị trí cân bằng.
C. lực kéo về tác dụng lên vật có độ lớn tỉ lệ với bình phương biên độ.
D. vận tốc của vật có độ lớn cực đại khi vật ở vị trí cân bằng.
Hướng dẫn
12

Chu Văn Biên

Từ công thức: x 2 +

Hướng ôn Lý thuyết Vật lý thi đại học

v2

ω2

= A2 ⇒ v max ⇔ x = 0 ⇒ Chọn D.

Câu 28.Một vật dao động điều hòa với chu kì T. Chọn gốc thời gian là lúc vật qua vị
trí cân bằng, vận tốc của vật bằng 0 lần đầu tiên ở thời điểm
D. T/4.
A. T/2.
B. T/8.
C. T/6.
Hướng dẫn
Khi v = 0 thì x = ±A. Thời gian ngắn nhất đi từ x = 0 đến x = ±A là T/4
⇒ Chọn D.
Câu 29.Khi nói về một vật dao động điều hòa có biên độ A và chu kì T, với mốc thời
gian (t = 0) là lúc vật ở vị trí biên, phát biểu nào sau đây là sai?
A. Sau thời gian T/8, vật đi được quãng đường bằng 0,5 A.
B. Sau thời gian T/2, vật đi được quãng đường bằng 2 A.
C. Sau thời gian T/4, vật đi được quãng đường bằng A.
D. Sau thời gian T, vật đi được quãng đường bằng 4A.
Hướng dẫn
Với mốc thời gian (t = 0) là lúc vật ở vị trí biên, sau thời gian T/8, vật đi được
quãng đường bằng (A – A/ 2 ≈ 0,3A ⇒ Chọn A.
Câu 30.Hình chiếu của một chất điểm chuyển động tròn đều lên một đường kính quỹ
đạo có chuyển động là dao động điều hòa. Phát biểu nào sau đây sai ?
A. Tần số góc của dao động điều hòa bằng tốc độ góc của chuyển động tròn đều.
B. Biên độ của dao động điều hòa bằng bán kính của chuyển động tròn đều.
C. Lực kéo về trong dao động điều hòa có độ lớn bằng độ lớn lực hướng tâm trong
chuyển động tròn đều.
D. Tốc độ cực đại của dao động điều hòa bằng tốc độ dài của chuyển động tròn đều.
Hướng dẫn
Độ lớn lực kéo về và độ lớn lực hướng tâm lần lượt là:
F = kx = mω2x và F ht = mω2R = mω2A ⇒ Chọn C.
Câu 31.Khi nói về dao động điều hòa, phát biểu nào sau đây đúng?
A. Dao động của con lắc lò xo luôn là dao động điều hòa.
B. Cơ năng của vật dao động điều hòa không phụ thuộc vào biên độ dao động.
C. Hợp lực tác dụng lên vật dao động điều hòa luôn hướng về vị trí cân bằng.
D. Dao động của con lắc đơn luôn là dao động điều hòa.
Hướng dẫn
Hợp lực tác dụng lên vật dao động điều hòa luôn hướng về vị trí cân bằng
⇒ Chọn C.
Câu 32.Khi một vật dao động điều hòa, chuyển động của vật từ vị trí biên về vị trí cân
bằng là chuyển động
A. nhanh dần đều.
B. chậm dần đều.
C. nhanh dần.
D. chậm dần.
Hướng dẫn
13

Dao động cơ học

Chương 1

Khi một vật dao động điều hòa, chuyển động của vật từ vị trí biên về vị trí cân
bằng là chuyển động nhanh dần ⇒ Chọn C.
Câu 33.Khi nói về một vật đang dao động điều hòa, phát biểu nào sau đây đúng?
A. Vectơ gia tốc của vật đổi chiều khi vật có li độ cực đại.
B. Vectơ vận tốc và vectơ gia tốc của vật cùng chiều nhau khi vật chuyển động về phía
vị trí cân bằng.
C. Vectơ gia tốc của vật luôn hướng ra xa vị trí cân bằng.
D. Vectơ vận tốc và vectơ gia tốc của vật cùng chiều nhau khi vật chuyển động ra xa vị
trí cân bằng.
Hướng dẫn
Vectơ vận tốc và vectơ gia tốc của vật cùng chiều nhau khi vật chuyển động về
phía vị trí cân bằng ⇒ Chọn C.
Câu 34.(ĐH-2014) Một con lắc đơn dao động điều hòa với biên độ góc 0,1 rad; tần số
góc 10 rad/s và pha ban đầu 0,79 rad. Phương trình dao động của con lắc là
B. α = 0,1cos(10 + 0,79) (rad).
A. α = 0,1cos(20π - 0,79) (rad).
C. α = 0,1cos(20π + 0,79) (rad).
D. α = 0,1cos(10 - 0,79) (rad).
Hướng dẫn
Phương trình dao động: α = 0,1cos(10t + 0,79) rad ⇒ Chọn B.
Câu 35.Tại nơi có gia tốc trọng trường g, một con lắc đơn dao động điều hòa với biên
độ góc α 0 . Biết khối lượng vật nhỏ của con lắc là m, chiều dài dây treo là  , mốc thế
năng ở vị trí cân bằng. Cơ năng của con lắc là
A.

B. mgα 02 .

1
mgα 02 .
2

1
mgα 02 .
4
Hướng dẫn
C.

D. 2mgα 02 .

Cơ năng dao động điều hòa:
g

ω2 =
1
1 g
1
2
l
=
→W
mω 2 A2 
m=
mglα 02 ⇒ Chọn A.
( lα 0 )
A = lα 0
2
2 l
2
Câu 36.Phát biểu nào sau đây là sai khi nói về dao động của con lắc đơn (bỏ qua lực
cản của môi trường)?
A. Với dao động nhỏ thì dao động của con lắc là dao động điều hòa.
B. Khi vật nặng ở vị trí biên, cơ năng của con lắc bằng thế năng của nó.
C. Chuyển động của con lắc từ vị trí biên về vị trí cân bằng là nhanh dần.
D. Khi vật nặng đi qua vị trí cân bằng, thì trọng lực tác dụng lên nó cân bằng với lực
căng của dây.
Hướng dẫn
Khi vật nặng đi qua vị trí cân bằng, vì trọng lực tác dụng lên vật và lực căng của
dây tuy ngược hướng nhưng độ lớn không bằng nhau (lực căng lớn hơn) nên không cân
bằng nhau⇒ Chọn D.

=
W

14

Chu Văn Biên

Hướng ôn Lý thuyết Vật lý thi đại học

Câu 37.Chu kỳ dao động điều hòa của con lắc đơn có chiều dài  , tại nơi có gia tốc
trọng trường g, được xác định bởi biểu thức

g
.


A. 2π

B. 2π


.
g

C.

1
2π


.
g

D. π


.
g

Hướng dẫn


⇒ Chọn B.
g

Chu kì tính theo công thức T = 2π

Câu 38.Khi đưa con lắc đơn xuống sâu theo phương thẳng đứng (bỏ qua sự thay đổi
của chiều dài dây treo con lắc) thì tần số dao động điều hoà của nó sẽ
A. giảm vì gia tốc trọng trường giảm theo độ sâu.
B. tăng vì chu kì dao động giảm.
C. tăng vì tần số tỉ lệ nghịch với gia tốc trọng trường.
D. không đổi vì tần số dao động của nó không phụ thuộc gia tốc trọng trường.
Hướng dẫn
GM R − z
, z tăng thì g
Gia tốc phụ thuộc vào độ sâu z theo công thức: g = 2
R
R
giảm. Mà f =

1
2π

g
nên z tăng thì f giảm ⇒ Chọn A.
l

Câu 39.Ở nơi có gia tốc trọng trường g, con lắc đơn có dây treo dài  dao động điều
hòa với tần số góc là
A. ω =


g

B. ω =

g


C. ω = 2π

g


D. ω =

1
2π

g


Hướng dẫn

g
⇒ Chọn B.

Câu 40.Một con lắc đơn gồm sợi dây có khối lượng không đáng kể, không dãn, có
chiều dài  và viên bi nhỏ có khối lượng m. Kích thích cho con lắc dao động điều hoà
ở nơi có gia tốc trọng trường g. Nếu chọn mốc thế năng tại vị trí cân bằng của viên bi
thì thế năng của con lắc này ở li độ góc α có biểu thức là
Tần số góc tính theo công thức: ω =

A. mg  ( 3 − 2cos α ) .

B. mg  (1 − sinα ) .

C. mg  (1 − cos α ) .

D. mg  (1 + cos α ) .

Hướng dẫn
Thế năng tính theo công thức W t = mgh mà h = l(1 - cosα) nên

=
Wt mg  (1 − cos α ) ⇒ Chọn C.

15

Dao động cơ học

Chương 1

Câu 41.Khi đưa một con lắc đơn lên cao theo phương thẳng đứng (coi chiều dài của
con lắc không đổi) thì tần số dao động điều hoà của nó sẽ
A. tăng vì tần số dao động điều hoà của nó tỉ lệ nghịch với gia tốc trọng trường.
B. giảm vì gia tốc trọng trường giảm theo độ cao.
C. không đổi vì chu kỳ dao động điều hoà của nó không phụ thuộc vào gia tốc trọng trường.
D. tăng vì chu kỳ dao động điều hoà của nó giảm.
Hướng dẫn
Tần số tính theo công thức: f =

1
2π

GM
g
mà g =
nên khi h tăng thì f
2
l
( R + h)

giảm ⇒ Chọn B.
Câu 42.Trong quá trình dao động điều hòa của con lắc đơn. Nhận định nào sau đây là
sai?
A. Khi quả nặng ở điểm giới hạn, lực căng dây treo có có độ lớn của nhỏ hơn trọng
lượng của vật.
B. Độ lớn của lực căng dây treo con lắc luôn lớn hơn trọng lượng vật.
C. Chu kỳ dao động của con lắc không phụ thuộc vào biên độ dao động của nó.
D. Khi khi góc hợp bởi phương dây treo con lắc và phương thẳng đứng giảm, tốc độ
của quả năng sẽ tăng.
Hướng dẫn
Độ lớn lực căng sợi dây tính theo công thức R = mg(3cosα - 2cosα max ) nên R có
thể lớn hơn hoặc nhỏ hơn mg ⇒ Chọn B.
Câu 43.Con lắc đơn treo ở trần một thang máy, đang dao động điều hoà. Khi con lắc
về đúng tới vị trí cân bằng thì thang máy bắt đầu chuyển động nhanh dần đều lên trên
thì
A. biên độ dao động giảm.
B. biên độ dao động không thay đổi.
C. lực căng dây giảm.
D. biên độ dao động tăng.
Hướng dẫn
Khi con lắc qua VTCB, động năng cực đại và thế năng bằng 0 nên khi thay đổi
gia tốc hiệu dụng sẽ không làm thay đổi cơ năng dao động:

 g' = g + a > g

⇒ Chọn A.

mv2 mg' l 2
mgl 2
αmax = 0 =
α 'max ⇒ α 'max < αmax
W =
2
2
2

Câu 44.Xét một con lắc đơn dao động tại một nơi nhất định (bỏ qua lực cản). Khi lực
căng của sợi dây có giá trị bằng độ lớn trọng lực tác dụng lên con lắc thì lúc đó
A. lực căng sợi dây cân bằng với trọng lực.
B. vận tốc của vật dao động cực tiểu.
C. lực căng sợi dây không phải hướng thẳng đứng.
D. động năng của vật dao động bằng nửa giá trị cực đại.
16

Chu Văn Biên

Hướng ôn Lý thuyết Vật lý thi đại học

Hướng dẫn
Lực căng sợi dây: R = mg(3cosα - 2cosα max ). Khi R = mg thì α ≠ 0 ⇒ Chọn C.
2. Dao động tắt dần. Dao động duy trì. Dao động cưỡng bức. Tổng hợp dao động
Câu 45.Chọn các phát biểu đúng. Khi xảy ra hiện tượng cộng hưởng cơ thì vật tiếp tục
dao động
A. với tần số bằng tần số dao động riêng.
B. mà ngoại lực vẫn tác dụng.
C. với tần số lớn hơn tần số dao động riêng.
D. với tần số nhỏ hơn tần số dao động riêng.
Hướng dẫn
Khi xảy ra hiện tượng cộng hưởng cơ thì vật tiếp tục dao động với tần số bằng
tần số dao động riêng và ngoại lực vẫn tác dụng ⇒ Chọn A,B.
Câu 46.Một con lắc lò xo, dao động tắt dần chậm theo phương ngang do lực ma sát
nhỏ. Khi vật dao động dừng lại thì lúc này
A. lò xo không biến dạng.
B. lò xo bị nén.
C. lò xo bị dãn.
D. lực đàn hồi của lò xo có thể không triệt tiêu.
Hướng dẫn
Khi vật dừng lại nó có thể ở vị trí cân bằng hoặc rất gần vị trí cân bằng và lúc
này lực đàn hồi của lò xo có thể không triệt tiêu ⇒ Chọn D.
Câu 47.Nhận định nào sau đây sai khi nói về dao động cơ học tắt dần?
A. Dao động tắt dần có động năng giảm dần còn thế năng biến thiên điều hòa.
B. Dao động tắt dần là dao động có biên độ giảm dần theo thời gian.
C. Lực ma sát càng lớn thì dao động tắt càng nhanh.
D. Trong dao động tắt dần, cơ năng giảm dần theo thời gian.
Hướng dẫn
Trong dao động tắt dần, động năng và thế năng lúc giảm lúc tăng ⇒ Chọn A.
Câu 48.Các phát biểu nào sau đây không đúng?
A. Biên độ dao động cưỡng bức phụ thuộc vào quan hệ giữa tần số của ngoại lực và tần
số riêng của hệ dao động.
B. Biên độ của dao động cưỡng bức không phụ thuộc vào biên độ của ngoại lực.
C. Tần số của dao động duy trì là tần số riêng của hệ dao động.
D. Tần số của dao động cưỡng bức là tần số riêng của hệ dao động.
Hướng dẫn
Biên độ của dao động cưỡng b...